Bắt đầu từ những thế kỷ đầu công nguyên, trên dải đất miền Trung - Việt Nam đã nảy sinh và phát sáng rực rỡ một nền văn hoá Champa độc đáo. Trong đó, vùng đất Quảng Nam với tên gọi xưa là Amaravati, được các văn bia cổ nhắc đến như là trái tim của vương quốc Champa trong một giai đoạn khá dài.
Năm 1898, một người Pháp tên là M.C Paris đã phát hiện khu đền tháp Mỹ Sơn nằm kín đáo trong một thung lũng hẹp, giữa những khu rừng rậm rạp.Sau đó không lâu, những nhà khoa học của Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp đã đến nghiên cứu các bia ký và công trình kiến trúc, điêu khắc ở Mỹ Sơn. Cũng chính họ đã vén lên bức màn bí mật về Mỹ Sơn và cho thấy đây là khu di tích tôn giáo kỳ vĩ nhất, đặc trưng nhất của người Champa, xây dựng liên tục trong suốt hơn 1000 năm. Được khởi công từ thế kỷ 4 bởi vị vua Bhadravarman (trị vì từ năm 349 đến năm 361) và kết thúc vào cuối thế kỷ thứ 13, đầu thế kỷ 14 dưới triều vua Jaya Simhavarman III (Chế Mân), Mỹ Sơn là một quần thể với hơn 70 ngôi đền tháp mang nhiều phong cách kiến trúc, điêu khắc tiêu biểu cho từng giai đoạn lịch sử của vương quốc Champa. Hầu hết các công trình kiến trúc, tác phẩm điêu khắc tại Mỹ Sơn đều chịu ảnh hưởng của Ấn Độ giáo. Các đền tháp phần lớn quay về hướng đông - phương mặt trời mọc, chỗ trú ngụ của thần linh; ngoại trừ một vài tháp quay về hướng tây hoặc cả hai hướng đông - tây, thể hiện tư tưởng hướng về thế giới bên kia của các vị vua sau khi chết được phong thần và để tỏ lòng hoài niệm tổ tiên.
Do thiên tai, địch họa và sự tàn phá của bom đạn chiến tranh, đến nay Mỹ Sơn chỉ giữ lại được khoảng gần 20 tháp. Tuy nhiên, tất cả tài liệu bia ký, kết quả khảo cổ, dấu tích vật chất còn lưu lại tại Mỹ Sơn và một số bảo tàng trong nước như bảo tàng Champa Đà Nẵng, bảo tàng lịch sử thành phố Hồ Chí Minh ... cũng đủ làm cho chúng ta vô cùng thán phục về nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc và trang trí của người Champa cổ xưa. Đăc biệt, cho đến nay kỹ thuật kết dính vật liệu không có mạch hồ trong việc xây dựng đền tháp ở Mỹ Sơn vẫn là một bí ẩn luôn kích thích sự tìm tòi, nghiên cứu và đam mê khám phá của các nhà khoa học cũng như đối với mỗi chúng ta.
Không đồ sộ, kỳ vĩ như Ăngkor (Campuchia), Pagan (Myanma), Borobudua (Indonesia)... nhưng Mỹ Sơn vẫn có một vị trí rất quan trọng trong nền văn hóa nghệ thuật của vùng Đông Nam Á. Tháng 12 năm 1999 khu đền tháp Mỹ Sơn đã được UNESCO ghi tên vào danh mục các di sản văn hóa thế giới. Mỗi năm, Mỹ Sơn đón hàng trăm nghìn lượt khách đến tham quan du lịch, nghiên cứu.
Khu đền tháp Mỹ Sơn thuộc xã Duy Phú - huyện Duy Xuyên, nằm cách thành phố Hội An 45km về phía Tây, cách thành phố Đà Nẵng 70km về phía Tây Nam.
CÁC DI TÍCH CHĂMPA
Phật Viện Đồng Dương
Phật Viện Đồng Dương nằm trên địa phận xã Bình Định - huyện Thăng Bình, cách thành phố Đà Nẵng 60 km về phía Tây Nam, cách thành phố Tam Kỳ khoảng 40km về phía Tây Bắc.
Là trung tâm Phật giáo của vương quốc Chămpa, được xây dựng năm 875 dưới triều vua Indravarman II. Do bị tàn phá bởi thiên nhiên và bom đạn chiến tranh, đến nay khu di tích này chỉ còn lại một mảng tường tháp, một số hiện vật trang trí và dấu vết nền móng các công trình. Tuy nhiên, qua các tài liệu nghiên cứu khoa học và di chỉ khảo cổ cho thấy Đồng Dương là khu di tích tiêu biểu vào bậc nhất của kiến trúc Phật giáo Champa và cả khu vực Đông Nam Á, với những tu viện và đền thờ Bồ Tát bảo hộ cho vương triều, nằm kế tiếp nhau chạy dài suốt 1330 mét theo hướng từ tây sang đông. Trong đó, khu đền thờ nằm trong vành đai hình chữ nhật, dài khoảng 300 mét, rộng 240 mét. Tại đây, theo công bố năm 1901 của nhà khảo cổ L.Finot, đã phát hiện 229 hiện vật, đặc biệt có pho tượng Phật bằng đồng cao hơn một mét, mang phong cách tượng Phật Amaravati của ấn Độ, được đánh giá vào loại đẹp nhất ở Đông Nam Á, hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng lịch sử thành phố Hồ Chí Minh.
Tháp Chiên Đàn (còn gọi là Chiên Đàn)
Là một nhóm gồm 3 tháp xếp hàng theo trục Bắc - Nam, cửa ra vào ở hướng đông. Các tháp ở Chiên Đàn có hình dạng gần giống nhau, mặt bằng tháp hình vuông, mái tháp là những tầng thu nhỏ dần lên trên. Trên thân các tháp không có hoa văn trang trí nhưng giáp đỉnh tháp có những đường diềm bằng sa thạch chạm trỗ nhiều mặt Kala xếp thành hàng ngang. Tại đây, đã phát hiện nhiều hiện vật trang trí, điêu khắc có giá trị nghệ thuật cao, đặc biệt là bệ thờ Yoni và các bức tượng người, động vật (tượng rắn Naga, ngỗng thần Hamsa, chim thần Garuda, voi thần Gajasimha ...) được thể hiện theo phong cách Chánh Lộ (giai đoạn cuối thế kỷ 11, đầu thế kỷ 12).
Tháp Chiên Đàn nằm cách thành phố Tam Kỳ 5 km về phía Bắc và nằm ngay cạnh quốc lộ 1A nên thu hút khá nhiều du khách và nhà khoa học đến tham quan, nghiên cứu. Hiện nay, tại di tích Chiên Đàn có một nhà trưng bày những tác phẩm điêu khắc tiêu biểu nhất, đồng thời còn trưng bày một bộ Yoni - Linga rất lớn được tìm thấy tại phế tích Champa ở Mỹ An, nằm cách Chiên Đàn 1,5 km về phía tây nam.
Tháp Khương Mỹ
Tháp Khương Mỹ thuộc xã Tam Xuân - huyện Núi Thành, cách thành phố Tam Kỳ 1 km về phía Tây- Nam.
Bao gồm 3 tháp liên hoàn nằm kề nhau, xếp theo trục Bắc - Nam, có hình dáng giống như nhau, mang phong cách kiến trúc Champa truyền thống. Mái tháp gồm ba tầng, tầng trên là hình ảnh thu nhỏ của tầng dưới, trên cùng có chóp tháp bằng sa thạch. Trên các tháp có trang trí nhiều hoa văn theo kiểu cành lá uốn cong vểnh lên đầu mút, lá có rãnh sâu; các hình thoi nối tiếp nhau tạo thành các đường chéo và các đoá hoa cách điệu. Đây là môtíp trang trí đặc trưng của nghệ thuật Khơme vào những năm cuối thế kỷ 9, đầu thế kỷ 10.
Tại Khương Mỹ, các nhà kho cổ đã tìm thấy nhiều tác phẩm điêu khắc độc đáo (hiện được trưng bày tại Bảo tàng điêu khắc Champa Đà Nẵng) và nhiều chum vại có niên đại khoảng vài trăm năm.
Tháp Bàng An
Tháp Bàng An nằm trên hành lang tuyến đường từ thị trấn Vĩnh Điện đi Ái Nghĩa, thuộc địa phận xã Điện An - huyện Điện Bàn, cách thành phố Đà Nẵng 30 km về phía Nam, cách thành phố Hội An 12 km về phía Tây.
Theo văn bia ghi lại, vào khoảng thế kỷ 12, Vua Bhadravarman II cho xây dựng 1 đền thờ tên là Linga Paramesvara (Thượng đế tuyệt đỉnh - 1 tên hiệu của thần Siva) để dâng lên thần Siva, đó là tháp Bàng An ngày nay. Tháp Bàng An có hình bát giác, không giống bất cứ ngôi tháp Champa nào còn tồn tại đến ngày nay, là biểu tượng về một cuộc sống luôn sinh tồn và phát triển.
Kinh đô Trà Kiệu ( còn gọi là kinh thanh Sư Tử)
Di tích Trà Kiệu nằm ở làng Trà Kiệu - xã Duy Sơn - huyện Duy Xuyên, cách thành phố Đà Nẵng 45 km, cách thành phố Hội An 25 km về phía Tây.
Trà Kiệu từng là kinh đô, trung tâm chính trị của vương quốc Champa khoảng từ thế kỷ thứ 4 đến thế kỷ thứ 11, còn có tên gọi là thành Simhapura (thành Sư Tử). Theo những trang thư tịch ghi lại, kinh thành Trà Kiệu trước đây được bao bọc bởi hệ thống thành quách, hào luỹ, pháo đài, đền tháp khá đồ sộ theo lối kiến trúc quân sự của người Á Đông. Thật đáng tiếc, trải qua nhiều thế kỷ, ngày nay thành cổ chỉ còn lại dấu vết nền móng của những chân tường sụp đổ. Căn cứ vào nền móng phát hiện, ước đoán kinh thành có chu vi khoảng 4 km, mặt trước toà thành có nhiều công trình kiến trúc đẹp, uy nghi ngự trên các đồi thấp. Tất cả các đền thờ ở kinh đô Trà Kiệu đều thờ thần Siva và thần Visnu là hai chư thần bảo hộ cho các vương triều Champa thời bấy giờ. Trong nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc ở Trà Kiệu, chủ đề nổi bật nhất là các pho tượng đá sư tử, voi với nhiều tư thế sống động. Hiện nay, một số pho tượng này đang được trưng bày tại Bảo tàng Champa Đà Nẵng, nhà thờ Công giáo Trà Kiệu.
CUỘC THI BẮN PHÁO HOA QUỐC TẾ ĐÀ NẴNG 2012